على زمانى قمشه اى

168

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

شمارى از مسائل رياضى و هندسى را طرح كرده است ، از جمله محاسبهء جذر اصمّ تقريبى و تعيين ارتفاع بناها يا عوارض مرتفع بدون داشتن ابزارهاى اندازه‌گيرى . مهمترين آثار بهائى در نجوم تشريح الافلاك و دو رسالهء اسطرلاب به فارسى و عربى است . تشريح الافلاك مختصر است و بارها به طبع رسيده است و نسخ خطّى فراوانى از آن در كتابخانه‌هاى ايران و عراق وجود دارد . در بين آثار علمى بهائى اين كتاب پس از خلاصة الحساب بيش از هر اثر ديگرى مورد توجه دانشمندان واقع شده و تا مدتها از كتب درسى حوزه‌هاى علميه بشمار مىآمده است . مؤلف حاشيه‌اى ، بيش از دو برابر اصل ، نيز بر آن نگاشته است . رسالهء اسطرلاب به عربى ، مشهور به الصفيحة يا الصّفحة نيز شرح شده است و رسالهء اسطرلاب به فارسى معروف به تحفهء حاتميه يا هفتاد باب به خواهش اعتماد الدّوله حاتم بيك صافى اردوبادى ( متوفى 1090 ) ، صدراعظم شاه‌عباس ، نوشته شده است . اين اثر نيز بارها به چاپ رسيده است . بهائى در جغرافيا نيز آثار متعددى دارد كه معروف‌ترين آنها تضاريس الارض يا رسالة فى كرويّة الارض است . آثار معمارى و مهندسى شيخ بهائى را از حيث انتساب مىتوان به سه دسته تقسيم كرد ؛ اوّل ، آثارى كه نسبت آنها به او قوى است ، مانند اثر مهندسى تقسيم آب زاينده‌رود براى هفت ناحيه از نواحى اصفهان كه خصوصيّات آن به تفصيل در سندى كه به طومار شيخ بهائى شهرت دارد آمده است ؛ دوم ، آثارى كه به گزارش منابع به بهائى منتسب است ، مانند طرّاحى كاريز نجف‌آباد معروف به قنات زرّين كمر ، تعيين دقيق قبلهء مسجد شاه اصفهان ، طرّاحى نقشهء حصار نجف ، طرّاحى و ساخت شاخص ظهر شرعى در مغرب مسجد شاه اصفهان و نيز در